Dialäkt: Baseldütsch

S Baasler Kaufhuus isch e wirtschaftligi Iirichdig in dr Stadt Baasel gsi, wo vom spoote Middelalter bis ins 19. Joorhundert existiert het. Zämme mit andere Hüüser, wien em Salzhuus, em Kornhuus und em Mueshuus, isch s e Waarelaager gsi, wo d Kauflüt iiri Waare häi müesse deponiere, wo si zum verkaufe in d Stadt brocht häi. In dr Nööchi vom Kaufhuus isch d Froonwoog gstande, wo d Waare häi müesse gwooge wärde. Im Huus häi stedtischi Beamti gschafft: Verwalter, Schriiber und Zöllner.

S erste Kaufhuus in dr Stadt isch s Salzhuus gsi, wo grad näben em Rhiihaafe an dr Schiffländi gstanden isch. Dört isch nid nume Salz glaageret und verkauft worde, sondern fast alles, wo per Schiff in d Stadt khoo isch usser de Teggstil und Gwürz.[1][2] Mä wäiss, ass es sit 1354 e Salzhuus in dr Stadt gee het, wo im Root vo dr Stadt understande isch.

S Kaufhuus an dr RüdegassBearbeite

 
Uschnitt us dr Stadtaasicht vom Matthäus Merian em Eltere im 17. Joorhundert[3]
Linggs am alte Stadtgraabe isch s Innere Aeschedoor. Dört foot die Freiji Strooss aa, goot hinder dr Barfüesserkiirche (11) duure, am Spiddaal (12) verbii aabe bis zum Määrtblatz, wo s Roothuus (18) stoot. D Gärbergass verbindet dr Barfüesserblatz (11) mit em Määrtblatz. D Rüdegass isch d Verbindigsstrooss zwüsche dr Freie Strooss und dr Gärbergass, wo am nöggste zum Määrtblatz isch.

Dr Handel und au s politische Zentrum vo dr Stadt het sich denn noodinoo vo dr Birsigmündig bachuf zum Määrtblatz verlaageret. Vo 1376 bis 1378 isch s Kaufhuus an dr Rüdegass baut worde isch, wo hüte d Hauptbost isch, und mä het d Fronwoog dört aane züüglet.[4]

As Instiduzioon isch s Kaufhuus vo dr Stadt genau reguliert worde. Us em 16. Joorhundert isch e Kaufhuusornig überliiferet. 1593 isch dr Erlass zur Baasler Zoll- und Kaufhuusornig uusekhoo und 1837 non e Kaufhuus- und Zollornig.[5]

S Kaufhuus am BarfüesserblatzBearbeite

Im 19. Joorhundert häi die groosse Umwälzige aagfange, sige si gsellschaftlig, politisch oder wirtschaftlig. In de 1830er Joor het mä sich uf dr gröösser Verkeer afo vorberäite, wo d Dampfschifffaart und d Iisebaan wurde bringe. Mä het d Schiffländi usbaut und s Salzhuus vergröösseret und e Löösig für s Kaufhuus gsuecht, wo au z chlii worde isch.

1843 het dr Chläi Root dr Bau vom ene nöje Kaufhuus uf em Gländ vom ehemoolige Barfüesserklooster beschlosse. D Kaufhuuskommission het im Christoph Riggenbach, wo spööter au d Elisabethekiirche baut het, dr Ufdraag gää, s Kaufhuus z baue mit eme Verwaltigsflügel am Stäinebärg. Nääbedraa isch e Laadblatz bis zur Barfüesserkiirche gsi, wo zum e Laagerhuus umbaut worde isch. Drbii het mä in dr Kiirche Wandmoolereie us em Middelalter und verschidnigi Greeber zerstöört.[6]

1846 isch mä ins nöije Kaufhuus iizooge. Wie im alte Huus häi au jetz d Grossiste iiri Ware ins Kaufhuus müesse bringe. Dört si si verzollt und denn an Zwüschehändler verkauft worde. Aber d Zit vom stedtische Kaufhuus isch äigetlig scho ume gsi. 1848 het dr Bund s Zollwääse übernoo und Zollämter an dr Landesgränze betriibe, und mit dr Iisebaan si d Waare vilmol diräggt witerdransbordiert worde und häi nüme Halt gmacht in dr Stadt.[6]

S Ändi vom KaufhuusBearbeite

1865 isch denn s Kaufhuus zuedoo worde. S Geböid het mä vermietet, bis dass es 1874 abgrisse worde isch, und im Joor druf het mä aagfange, dört dr Muusigsaal baue.[6] D Barfüesserkiirche het mä vo 1890 aa zum Historische Museum umbaut.

Vom Kaufhuus isch hüte nume no d Kaufhuusgass übrig, wo s emol gstanden isch.[6]

De andere stedtische Kaufhüüser isch s äänlig gange. S Salzhuus isch 1861 zum Verkaufszentrum und Laagerhuus vo dr «Actiengesellschaft für eine Gewerbehalle» worde und zwäi Generazioone spööter het mä s abbroche. S Mueshuus isch scho vo 1840 aa vermietet worde und mit em Geträidhandel im Kornhuus het mä 1864 ufghöört.

FuessnooteBearbeite

  1. Auswahl kleiner Reisebeschreibungen und anderer statistischen und geographischen Nachrichten, Band 21, Schneider, 1794, S. 76
  2. Traugott Geering: Handel und Industrie der Stadt Basel. Zunftwesen und Wirtschaftsgeschichte bis zum Ende des XVII. Jahrhunderts, 1886, S. 152
  3.  Die ganz Aasicht vo dr Stadt Baasel vom Matthäus Merian em Eltere vo 1642.
  4. Basler Historische Gesellschaft: Basel im vierzehnten Jahrhundert: Geschichtliche Darstellungen zur fünften Säcularfeier des Erdbebens am S. Lucastage 1356, H. Georg's Verlag, 1856, S.88
  5. Kauf- und Gewandhäuser, Gredhäuser und Salzstadel, Tuchhallen und sonstige Bauwerke des Handels, abgrüeft am 26. Novämber 2014
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Das Kaufhaus am Barfüsserplatz uf altbasel.ch, abgrüeft am 26. Novämber 2014