Zìlsa (frz. Zillisheim, dt. Zillisheim) ìsch a frànzeescha Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss). D Gmein gheert zum Kanton Brunscht un zem Arrondissement Mulhouse.

Zìlsa
 Grand Est
Zillisheim, Eglise Saint-Laurent.jpg
Kirich Saint-Laurent
Blason de la ville de Zillisheim (68).svg
Verwàltung
Land  Frànkrich
Region  Grand Est
Département Haut-Rhin (68)
Arrondissement Mulhouse
Kànton Brunscht
Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération
Àmtliga Nàma Zillisheim
Maire Joseph Goester (2014-2020)[1]
Code Insee 68384
Poschtlaitzàhl 68720
Iiwohner
Iiwohner 2.572
Flech 8,22 km2
Bevelkerungsdicht 310,1 Iiw./km2
Làg
Koordinate 47° 41′ 43″ N, 7° 17′ 44″ E / 47.695277777778°N,7.2955555555556°E / 47.695277777778; 7.2955555555556Koordinate: 47° 41′ 43″ N, 7° 17′ 44″ E / 47.695277777778°N,7.2955555555556°E / 47.695277777778; 7.2955555555556
Heche 255 m
Zìlsa hemen kokatua: Frànkrich
Zìlsa
Zìlsa
Zìlsa (Frànkrich)
Dialäkt: Elsassisch

GschìchtBearbeite

Zìlsa ìsch eins vu da eltschta Därfer ìm Sundgàui. Àm Ort wo Hìttabühl heißt, hàt ma Merowinger Greewer gfunda.[2] Uf em Britzgibarg Hìgel ìsch ehmàhlig a keltisch Oppidum gstànda, wo vum VIII. bis àm V. Johrhundert v. Chr. bewohnt gsìì ìsch. A reemischa Stroß, wo s Elsàss àn d Franche-Comté verbunda hàt, ìsch dur s Dorf gànga.

Zìlsa ìsch zum erschta Mol gnannt worra ànna 792 àls Zullinesheim.

Ìn Schrìfta vum 14. Hohrhundert wìrd erwähnt àss a beriahmter Dìnghof z Zìlsa gsìì ìsch.

A Schloss ìsch ànna 1293 bàuia worra, as ìsch ànna 1452 dur Milhüüser verbrennt worra. A ànder Schloss, gnannt „Biss“, ìsch ànna 1367 erwähnt worra, as hàt ìn dr àdliga Fàmìlia Besenwald gheert; àn sim Plàtz, àm Fluss entlàng, ìsch speeter a Mìhla gstànda: d „Bissmìhla“. Ìm 17. Johrhundert hàt Zìlsa ìn da Herra vu Pfìrt gheert, dia han a Schloss mìt 365 Fanschter lo bàuia; dàs Schloss steht jetz nìmm, àwer ìn dr Neecha gìtt's noch Màtta wo „Schlossgàrta“ heißa. Nooch àn Ìllfert hàt's aui noch a Schloss gaa, uf em Buckel wo „Kìppala“ heißt.

Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.

GeogràfiiBearbeite

Zìlsa lìgt 7 km ìm Süda vu Milhüüsa, àn dr Stroß D432 entlàng. S Dorf hàt a Bànhof àm Gleis zwìscha Milhüüsa un Befert. D EuroVelo 6 geht aui dur s Dorf, àm Rhin-Rhône-Kànàl noh. Àls Flìss gìtt's aui d Ìll un a Bachla wo üs em Rhin-Rhône-Kànàl kummt un ìn d Ìll zruckgeht: s Mìhlabachla. Friahier ìsch a Mìhla uf dam Mìhlabachla gstanda un hàt Elektricität produziart; hìttzutàg funktionniart's nìmm.

Wìchtigschta Orta vum DorfBearbeite

Bischeflig KollegiumBearbeite

Ànna 1869 ìsch z Zìlsa a Seminàr grìnda worra, wo speeter a bischeflig Kollegium worra ìsch.[3]

GàlgaBearbeite

Dr „Gàlga“ ìsch dàto dr Nàmma vu'ma Hìgel, denn ìm Mìttelàlter ìsch do a Gàlga gstanda.

Großa KànonaBearbeite

Wahrend em Erschta Waltkriag ìsch z Zìlsa a großa Kànona ìnschtàlliart worra: uf Ditsch hàt sa „Langer Max“ gheißa, uf Frànzeesch nennt ma jetz „grand canon“ dr Ort wo sa sallamols gstànda ìsch. Zwìschem 8. Hornung 1916 un em 10. Oktower 1916 hàt dia Kànona ebbena 40 Mol ìn d Rìchtung vu Befert gschossa.[4]

Synagoge un JudakìrchhofBearbeite

Ìm Mìttelàlter han d Juda nìt därfa z Milhüüsa oder z Bàsel wohna. Dernoh hàn sa sìch ìm Sundgàui ìnschtàliart. Ànna 1784 hàt Zìllìsa 332 jeedischa Iwohner ghàà; dia Gmeinschàft hàt mìt dr Zitt àbgnumma: ànna 1808 sìn sa numma noch 189 gsìì. Àm Ààfàng vum 19. Johrhundert ìsch a Synagoge bàuia worra, as hàt frihier a Hüss gaa wo „Judaschüel“ gnannt gsìì ìsch, un a Judakìrchhof blibt noch àls Errìnnerung vu dara Kültür, wo jetz ìm Dorf nìmm làwandig ìsch.[5]

VerwàltungBearbeite

Dr Maire vu Zìlsa ìsch dr Joseph Goester. Zìlsa gheert zum Kommünàlverbànd Mulhouse Alsace Agglomération.

BevelkerungsentwìcklungBearbeite

Johr 1800 1851 1901 1931 1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006
Inwohner[6] 855 1318 1360 1621 1435 1758 1951 1936 1919 2356 2503

[7]

Beriahmta ZìlleserBearbeite

DialektBearbeite

Dr elsassisch Dialekt vu Zìlese gheert zum Owerrhinàlemànnisch.

LiteràtürBearbeite

  • Michel Paul Urban: Lieux dits. Dictionnaire étymologique et historique des noms de lieux en Alsace. Édition du Rhin, Strasbourg 2003

WeblinkBearbeite

  Commons: Zillisheim – Sammlig vo Multimediadateie

ReferanzaBearbeite

  1. Liste des maires au 25 avril 2014 (data.gouv.fr)
  2. Gschìcht vu Zìlsa, uf zillisheim.fr (fr)
  3. Bischeflig Kollegium: college-zillisheim.com (fr). Archiviert vom Original am 21. März 2017; abgruefen am 5. November 2017.
  4. Renoviarung vum grand canon, uf L'ALSACE.fr àm 26.05.2017 (fr)
  5. Judakìrchhof vu Zìlsa, uf judaisme.sdv.fr
  6. INSEE: Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  7. Notice communale, Noochrìchta ìwer d Gmein, uf http://cassini.ehess.fr (fr)
  8. Mito Loeffler (fr). Archiviert vom Original am 10. April 2017; abgruefen am 5. November 2017.