Hauptmenü ufmache

Chloschter Eisidle

Benediktiner Abtei i de Schwiz
Dialäkt: Züridütsch (See)
Chloschter Eisidle am Karfriitig 2005
Chloschter Eisidle
Kapelle vo dr Schwarze Madonna um 1900

S Chloschter Eisidle isch e Benediktinerabtei z Eisidle im Kanton Schwyz i dr Schwiiz. S Chloschter isch e wichtigi Schtazion amene Jakobswäg. S isch aber au s Ziil vo vilne Pilger wo uf Eisidle pilgered. Di Schwarzi Madonna vo Eisidle i dr Gnadekapälle isch de Aaziehigspunkt für d Pilger und d Turischte.

Inhaltsverzeichnis

GschichtBearbeite

Im Jahr 835 hät sich dr Benediktiner Meinrad vo der Insle Riichenau als Eisidler da in finschtere Wald zrugg zoge. Won er umbracht worden isch, sind anderi Eisidler da ane cho. 934 hät de Eberhard, en vornehme Prieschter us Schtrassburg, am Ort vo de Eisidelei für d Eisidler es Benediktinerchloschter gschtiftet. D Gründig vom Schtift isch 947 dur de Otto I. beschtätiget worde. Wies amisgs Bruuch gsi isch, häds neui Chloschter no Land gschänkt übercho. S Schtift hät ano di freii Abtwahl und Immunität (abbatia nullius) überchoo.

Nach em erschte Chloschterbrand vo 1029 isch vo 1031–1039 e dreischiffigi Basilika mit ere Krypta bout worde. D Grundform vo dem zwäite Chloschter isch bim schpätere Barockbou überna worde. E zwäiti Basilika (Unders Münschter) isch 1230 über em ummuurte Hof bout worde. Nach eme Brand im Jahr 1465 isch s undere Münschter iigwölbt worde. 1509 und 1577 häd d Chile wider prune.

De Huldrych Zwingli isch vo 1516 bis 1518 Lüütprieschter im Chloschter gsii. Dr letschti Mönch hät 1525 s Chloschter verlaa, am 20. Juli 1526 hät dr Abt vom Schtift müesse zruggträte – s Chloschter Eisidle isch uusgschtorbe gsii. D Schwyzer händ dänn en neue Abt beruefe, de Ludwig II. Blarer vo Wartesee, won aber erscht 1533 vo Rom als rächtmässig anerchännt worde isch. Er hät di erschte Bürgerliche is Chloschter uufgnaah und häts eso widerbeläbt.

Dr Chor und d Biichtchile sind 1674–1648 under de Leitig vom Architekt Hans Jörg Kuen bout worde. S barocki Chloschter isch vo 1674 bis 1735 vollschtändig neu bout worde. D Plän sind vom Caspar Moosbrugger gsi und mer hät s neui Chloschter i drü Etape bout. Under em Abt Nikolaus Imfeld isch d Chile am 3. Mai 1735 gweiht worde.

Wo d Franzose im Mai 1798 uf Eisidle cho sind, sind alli Bewohner vom Chloschter gflohe. D Gnadekapelle isch vo de Besatzer zerschtört worde, s Gnadebild aber händ d Mönch chönne rette. Im gliiche Jaar, am 17. September, händ d Franzose s lääri Schtift zum Schtaatseigetum erchlärt. Danke de Mediationsakte händ di Gäischtliche am 19. Februar 1803 s Chloschter aber wider zrugg überchoo.

WallfahrtBearbeite

Sit em 14. Jahrhundert händ belegbar[1] Mariewallfahrte uf Eisidle schtattgfunde. Während em Schpaatmittelalter sind d Pilger sogar us Norddüütschland und de Niderlande choo. Nume i de Ziit vo dr Reformation häts en Rückgang vo de Pilgerschtröm gee. I de 2. Hälfti vom 16. Jahrhundert isch Eisidle wider de religiösi Mittelpunkt vo de Schwiizer Katholike worde.

 
D Gnadekapälle i de Chloschterchile

GnadekapälleBearbeite

Wämmer vom Chloschterplatz dur e Türe i d Chloschterchile ine chunnt, so fallt näbet de barocke Uusstattig vo de Chile d Gnadekapälle uf. Dä quadratischi Bou, wo mit schwarzem Marmor verchläidet isch, stat zmitzt im hindere Täil vom Chileruum. Er isch a zwäi wysse Pfyler aapout. D Gnadekapälle hät en Haupt- und zwee Syteigäng, wo normalerwys mit je ere Gittertüre zue sind. Bim Salve Regina sinds för d Mönch offe. I de Kapälle stat über em Altar s Gnadebild. D Maria hät me als driisg verschidnigi Chläider. S Gnadebild isch e Schwarzi Madonna, d Muetter-Gottes, wo im linge Arm s Jesus-Chind und i dä rächte Hand es Zepter hebet.

 
Di Schwarzi Madonna vo Eisidle

Eisidler MuettergottesBearbeite

Di Schwarzi Madonna vo Eisidle isch es schpaatgotischs Gnadebild us der Mitti vom 15. Jahrhundert. S isch de Ersatz vom urschprünglich romanische Gnadebild, wo 1465 bim Brand zerschtört worde isch. Di schwarzi Huutfarb isch vom Ruess vo de Cherze und Lampe, wo vor der Figur brännt händ. Wo 1803 d Statue z Öschtriich reschtauriert worde isch, hät dr Künschtler di urschprünglichi Farb frei gleit und hät si wider fleischfarbig aagmalt. Das hät de Gläubige gar nöd passt. Drum isch d Madonna dänn schwarz übermalt worde.

Am Aafgang vom 17. Jahrhundert hät d Schtatue es schpanisches Gwand in Gloggeform überchoo. Es wird je nach em Chilejahr gwächslet.

Legände vo de ÄngelweihBearbeite

Am 14. Septämber 948 söll de Chrischtus zäme mit Heilige und Engel d Kapelle gweiht haa. Die Legende hät de Chern vo dr iisetzende Wallfahrt bildet. Di meischte Pilger sind am Fäscht vo dr Ängelweihi uf Eisidle. Wänn de 14. Septämber en Sunntig isch, dänn isch e 14tägigi Grossi Ängelweihi gfiiret worde. Im Jahr 1466 sind öppe 150'000 Pilgerzäiche verchauft worde.

GebäuBearbeite

Im Chloschter wird under anderem au Wii kelteret und Ross züchter. S Chloschter Eisidle häd au e Theologischi Fakultät und es Gymnasium (Schtiftsschuel Eisidle).

MarschtallBearbeite

Dr barocki Marschtall isch 1765 pout worde. Det drin isch s ältischte no exischtierende Gschtüt vo Europa, wos sit em 15. Jahrhundert git. Die züchtete Ross, d Cavalli della Madonna, ghöred zu de Warmblüeter. Dr erschti handschriftlichi Hiiwiis uf die Rosszucht sind i dr Rechtsverleihig vom 24. Februar 1064 dur de König Heinrich IV.

SchtiftsbibliothekBearbeite

D Schtiftsbibliothek häd vil alti Büecher. Es sind öppe 230'000 druckti Büecher, 1230 Handschrifte und 1040 Bänd vo Inkunable und Früedruck. Jedes Jahr chömed 500 bis 800 Büecher dezue. Die barocki Bibliothek isch komplett renoviert. Normalerwiis isch si für d Öffentlichkeit nöd zuegänglich. Wämmer die prächtig Bibliothek wett gse, cha mer an e Chloschterfüerig.

D Bibliothek isch 934 gründet worde. S Chloschter hät Ändi vom 10. Jahrhundert e äigeni Schriibschuel gha; hüt sind no 64 Handschrifte us däre Ziit erhalte. E äigeti Druckerei hät s Chloschter 1664 überchoo, wo bis 1798 über tuusig Titel verläit häd. Us däre Druckerei isch dänn de Bänziger-Verlag entstande. D Beschtänd vo dr Bibliothek sind lang i de Chäller vom Chloschter uufbewahrt worde: Eso händs di zahlriiche Bränd vom Chloschter oni Schade überschtande. Erscht 1602 isch dur de Abt Augusting I. Hofmann en eigete Bibliotheksbau bout worde. Dr prächtigi Grossi Barocksaal isch zwüsched 1738 und 1740 entschtande.

 
Frauebrunne 2006 (baut 1747)

UmgäbigBearbeite

ChloschterplatzBearbeite

Im 14. Jahrhundert isch es Bebauigsverbot für de Berich diräkt vor em Chloschter erlaa worde, wo s Übergriife vo Dorfbränd hett verhindere sölle. Erscht 1745–1747 dr Chloschterplatz i dr hütige Form entschtande. D Plän sind vom Mailänder Paul Bianchi gsi. De Platz isch vom Bregenzer Boumäischter Johannes Rueff pout worde. D Schtandbilder vom Otto em Grosse und em Häiri II. stönd rächts und lings vo de Stäge. Im Zäntrum vom Platz isch dr Liebfrauebrunne vo 1747. Uf dem Brune staat e vergoldeti Mariefigur. Uf bäide Siite vom Platz stönd halbchreisförmigi Arkade mit Devotionalieläde. Dehinder erhebt sich di mächtigi barocki Chloschterfront mit de bäide 60 m höche Türm i ihrer Mitti, umrahmet vo dreigschossige Konventflügel.

 
Frauebrunne um 1900

ChloschterligeschafteBearbeite

S Chloschter häd sit alte Ziit vil Ländereie. Zum Chloster Eisidle ghöred sit 965 d Insle Ufnau im Zürisee. Früener isch au dr Gottschalkeberg im Bsitz vom Chloster gsii. S Chloster Eisidle isch dr gröschti privati Grossgrundbsitzer i dr Schwiiz. Es häd rund 2'140 Hektare Land i föif Kantön vo dr Schwiiz (Schwyz, Aargau, Züri, Thurgau und St. Galle). Em Abt vo Eisidle isch sit 1130 s Chloster Fahr und sit em 13. Jaarhundert d Probstei St. Gerold im Vorarlberg (Öschtriich) understellt.

ÄbtBearbeite

  • 1905–1923: Tommaso d'Aquino Bossart, OSB
  • 1923–1947: Ignazio Giuseppe Tommaso Staub, OSB
  • 1947–1959: Benno Walter Gut, OSB
  • 1959–1969: Raimund (Franz Julius) Tschudy, OSB
  • 1969–2001: Georg (Karl Maria) Holzherr, OSB
  • 2001–2013: Martin (Stefan) Werlen, OSB
  • 2013–       : Urban Federer, OSB (59. Abt vom Chloster Eisidle)

DiwärsesBearbeite

Di Schwarz Madonna vo Eisidle isch dur Pilger über d Landesgränze use bekannt worde. So gits a verschidnige Ort e Kopie vo de Eisidler Madonna oder sogar vo de Gnadekapälle. Sit 1709 staat im tschechische Ostrov (früener Schlackenwerth, Böhme) und sit 1714 im badische Rastatt z Dütschland, es Eisidler Gnadebild.[2]

DokumäntBearbeite

WeblinkBearbeite

QuelleBearbeite

  1. „1311 wird berichtet, «dass die Landleut von Schwyz kamen gen Einsiedeln mit dem Kreuze».“ In: Die Schwarze Muttergottes von Einsiedeln. S. 11, 2005
  2. Abt Urban als Festzelebrant in Rastatt Artikel im Eisidler Aazeiger, vom Frytig, 18 Juli 2014



  Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Kloster_Einsiedeln“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.

47.1266328.751867Koordinaten: 47° 7′ 35,9″ N, 8° 45′ 6,7″ O; CH1903: 699640 / 220349