Hauptmenü ufmache


Zürisee
De Zürisee mit mit de Insle Ufenau

De Zürisee mit de Insle Ufenau

Date
Laag: Mittelland
BFS-Nr.: 9050
Flächi 88.66 km²
maximali Tüüfi: 136 m
Zueflüss: Linth (Linthkanal)
Abfluss: Limmet
Höchi: 406 m.ü.M.
Grösseri Städt am Ufer: Züri, Rapperschwil
Bsunderhaite: Seedamm vo Rapperschwiil
Chaarte
Zürisee

De Zürisee (610: lacus Tureginensis, 744: Zurihsee)[1] liit i de Kantön Züri, Schwyz und St. Gallä. De See isch 406 m ü.M., de Hauptzuefluss isch d Linth, am Usfluss z Züri säid me Limmet. S Seewasser het Trinkwasserqualität. Im extrem chaltä Winter 1962/1963 isch dä See zum letztä Mal zuegfrorä. D Seegfrörni hät Hunderttusigi uf d Isflächi glockt. Es jöhrlichs Highlight isch uf jede Fall d Stadtzürcher Seequëëri oder Seeüberquërig.[2]

en Rägeboge bi Wollishofe

Inhaltsverzeichnis

GeografiiBearbeite

De See hät zwee Täil: Der Obersee und de Zürisee. Die beede Seetäil trännt de Seedamm zwüsched Rapperschwil und de Halbinsle Hurde. Am Uusfluss vo de Limet us em Zürisee liit Züri. De sunige Nordsite vom Zürisee säit me wäge de vile Villene, wo deet stönd, au Goldchüste, d Südsite degäge scherzhaft Pfnüselküste.

De Zürisee hät e langzogeni, echly pogeni Form. Er isch bis Rapperschwiil öppe 30 Kilometer lang, zäme mit em Obersee im Ganze öppe 40 Kilometer. A de bräitischte Stell zwüsched Stääfe und Richterschwiil isch er 3,85 Kilometer bräit. Siini tüüffscht Stell liit bi 136 Meter zwüsched Herrliberg und Oberriede.[3] D Uferlängi betreit 87,6 km.

Zwüschet Rapperschwiil und Pfäffike ligged zwoo Insle, d Ufenau, wo em Chlooschter Äisidle ghört, und d Insle Lützelau, wo under Naturschutz staat. Zwüschet Mäile und Horge gits en Autofähri, und über de Seedamm gönd sit 1878 d Iisebahnlinie vo de SOB und en Autostraass. Denäbet gits sit 2001 en Stääg für Pilger zum Chlooschter Äisidle. Er isch en Täil vom Schwiizer Jakobswääg. De hüttig Stääg staat deete, wo s im Mittelalter und i de eltere Neuziit scho emaal äine ghaa hät.

GschichtBearbeite

Wäred de Iiszit isch s ganz Gebiet vom Zürisee bis zu de Lägere mit Iis bideckt gsii. Nume de Albis im Süde het über d Iisdecki use glueget. Wo sich öppe um 17'000 v.Chr. s Iis het afange zruggzie, het sich s Wasser, wo vom Linthgletscher abgflosse isch, a de Endmoräne gstaut, so ass de Zürisee entstande isch. Ab em 6. Jahrtuusig hend sich die erste Mensche am undere Zürisee aagsidlet, wo Jäger, Fischer und Sammler gsii sind. Im Neolithikum (Noistaizit, ab 4500 v.Chr.) het d Bevölkerig am Nordufer vom Zürisee starch zuegnaa. D Mensche hend aafange chlini Dörfer uf Stelze am Seeufer z baue, werum me vo Pfahlbauer redt. Die hend beraits Chorn und Flachs aabaut und Huustier ufzoge. Ab 2800 v.Chr. werdet Schnuercheramiker am Zürisee sesshaft, e Volch wo beraits e guet usbildeti Kultur bsesse het (Rad, kunstvolli Keramik). Im 8. Jh.v.Chr., am End vode Bronzezit verschwindet d Seeufersidlige.

I de Hallstattzit (Früeni Isezit; 8.–5.Jh.v.Chr.) fanged d Mensche a Grabhügel für iri Tote z errichte und s Ise löst d Bronze als Werchstoff för Waffe und Werchzüg ab. I dere Zit isch s Gebiet vom Zürisee aber nüme so starch besidlet gsii, wie vorene. Die druf folgendi Latènezit (Spoti Isezit; 5.–1. Jh.v.Chr.) cha a de Kelte zuegschribe werde. D Helvetier werdet im Gebiet vom Mittelland z erstmol vom griechische Schriftsteller Poseidonios gnennt. Er schribt, as d Helvetier mit vorliebi us Flüss Gold wäsched (en Aigeschaft wo de Schwizer irgedwie bis hüt blibe isch). De Zürisee het dazmal zum Randgebiet vode Helvetier ghört.

Wo d Römer d Helvetier unterworfe hend, isch d Stadt Züri, wo dazmal Turicum ghaisse het, nume e chliini Zollstation gsii, wo d Güeter uf Schiff verlade worde sind. Die oberi Station isch am Obersee bi Tugge glege und uf de Insle Ufenau isch e galloromanische Viereggtempel gstande. Im grosse und ganze isch aber au währed de Römerzit s Gebiet vom Zürisee nu schwach besidlet gsii.

Im früene Mittelalter isch d Stadt Züri entstande und die erste Alemane hend sich im Sihlfeld ide Nächi vo de Stadt niderloo. So isch s Land am Zürisee wider stärcher besidlet worde. Dazmal het de See zum Thurgau ghört, später isch de aber uftailt worde in Thurgau und in Zürigau (Zurihgauuia). D Stadt Züri het sich zumene regionale Zentrum entwicklet.

 
d Stadt Rapperswil uf em Zürisee

TierweltBearbeite

FischBearbeite

Im Zürisee lebet meriri Fischarte, die wichtigste sind:

WasservögelBearbeite

SchiffahrtBearbeite

Früener isch de Zürisee de wichtigschti Vercheerswääg gsi. Im Oschte isch mer wiiter über d Linth und de Walesee gäge s Püntnerland zue, im Weschte über d Limmet und de Rii gäge Basel und Holland abe.

GschichtBearbeite

Sit 1834 faared Tampfschiff uf em See. Di erschti Gsellschaft isch d Caspar, Lämmlin & Co gsi. Scho 1838 hät si Zürisee-Walesee AG ghäisse und mit de 1837 gründete Linth-Escher AG fusioniert. D Republikaner AG vo 1839 hät 1842 mit de Zürisee-Walesee AG fusioniert. Die hät sich 1869 mit de 1864 gründete Tampfbootgsellschaft lings Ufer zu de Tampfbootgsellschaft für de Zürisee zämegschlosse. Im 1874i häd d Nordoschtbaan (NOB) die Gsellschaft überna.

D Zürcher Tampfbootgsellschaft (ZDG) isch 1890 gründet worde und häd im undere Seebecki zwüsched de Schiffländi und Thalwil mit chline Schiff (Schwalbe) en Art en Tramvercher iigrichted. 1900 häd si dänn d Tampfbootgsellschaft Wädischwiil, wos sit 1894 gee hät, überna und 1903 d Schiff von de Nordoschtbaan. Sit 1957 häisst si Zürisee Schiffahrtsgsellschaft (ZSG).

SchiffBearbeite

Schiff Boujaar Wärft Gsellschaft neue Name wo ane Abbruch Bild
Minerva 1834 William Fairbairn Caspar, Lämmlin & Co 1848 Splügen 1839 Walesee

1860 Zürisee

1863  
Delphin 1842/43 1850 Walesee 1850
Linth-Escher[4] 1837 Caspar Escher Linth-Escher AG Kollision mit Stadt Zürich vor Männidorf 1862  
Linth-Escher[5] 1862 (1894)  
Linth-Escher[6] 1914 (Walesee) 1951 Länder, 1955 Fridolin 1927-1950 Zürisee, 1951 Vierwaldstättersee, 1955 Walesee (1977)
Republikaner 1839 Caspar Escher Republikaner AG +  
Gustav Albert Eschwer Wyss +
Concordia 1864 Escher Wyss Zürichsee-Walensee AG Glärnisch +  
Helvetia 1875 Escher Wyss NOB 1958: G59, 1960: privat 1964  
Helvetia 1964 Bodan ZSG  
Schwan Escher Wyss +
Schwalbe (erschte Schrubedampfer) Escher Wyss 1907 Uto +  
Taube 1864/65 Escher Wyss +
(Trajektschiff) 1885 Brüedere Schnorf (Chemischi Fabrik) / NOB 1895 Schiffstäg Rapperschwil +  
Lerche Escher Wyss +
Biene 1863 Escher Wyss +
Möve 1939 Escher Wyss Landesusstellig 1999 Gueuse 1941 ZDG

1999 La Fonderie, Molenbeek bi Brüssel[7]

Schwan 1939 Escher Wyss Landesusstellig 1941 Halbinsel Au

1997 Euro 20xx Peter de Grote

1941 ZDG

1997 Amsterdam[8]

Taucherli 1939 Escher Wyss Landesusstellig 1941 Speer

199? Elvira

1941 ZDG

199? Amsterdam/IJsselmeer[9]

Enge Escher Wyss ca. 1902 Comersee +
Riesbach Escher Wyss ca. 1902 Comersee +
Rüschlikon Escher Wyss ca. 1902 Comersee +
Wollishofen Escher Wyss ca. 1902 Mincio +
Zollikon Escher Wyss 1906 verchauft
Goldbach Escher Wyss +
Küsnacht Escher Wyss +
Bendlikon Escher Wyss +
Thalwil Escher Wyss 1962
Lukmanier 1865 Escher Wyss 1918  
St. Gotthard 1865 Escher Wyss +  
Wädenswil 1894 Escher Wyss Wädischwil ersetzt dur di neui Wädischwil (1964) 1965
Wädenswil 1964 Bodan ZSG  
Stäfa 1936 Escher Wyss ZDG 1977/78 GZ Wollishofe
ersetzt dur d Ufenau (1977)
 
Speer 1897 Escher Wyss Wädischwil 1942?
Stadt Zürich 1856 Escher Wyss 1909 Albis +
Etzel 1934 Escher Wyss 2001 Genossenschaft  
Ufenau 1899 Escher Wyss
Stadt Zürich 1909 Escher Wyss ZDG  
Stadt Rapperswil 1914 Escher Wyss ZDG  
Glärnisch 1955 Escher Wyss ZDG 2007 Restaurant  
Ufenau 1977 Bodan ZSG 2001 Hensa  
Linth 1952 Bodan ZDG  
Limmat 1958 Bodan ZSG  
Bachtel 1962 Bodan ZSG  
Säntis 1957 Bodan ZSG  
Schwan 1933 Horge-Mäile 1969
Schwan 1969 Bodan Horge-Mäile  
Meilen 1979 Bodan Horge-Mäile 2017  
Horgen 1991 Bodan Horge-Mäile  
Zürisee 1999 Bodan Horge-Mäile  
Burg 2003 Bodan Horge-Mäile  
Meilen 2017 ÖSWAG Horge-Mäile  
Ente 1939 Escher Wyss Landesusstellig 1940 Oberhofen 1940 Thunersee
Panta Rhei 2007 ÖSWAG ZSG  
Albis 1997 Bodan ZSG  
Pfannenstiel 1998 Bodan ZSG  
Uetliberg 1999 Bodan ZSG  
Zimmerberg 2001 Bodan ZSG  
Forch 2001 Bodan ZSG  
Turicum 1992 Bodan ZSG  
Felix 1993 Bodan ZSG  
Regula 1993 Bodan ZSG  
Uto 1958 Schwizerischi Gartenbou-Usstelig G59 1960 ZSG

1992/1993 ...

Albis 1958 Schwizerischi Gartebou-Usstelig G59 1960 ZSG

1992/1993 ...

Tödi 1958 Schwizerischi Gartebou-Usstelig G59 1960 ZSG

1992/1993 ...

Wadin 1966 Brouerei Wädischwil 1992 F. Bannwart, 2017 A. Rieser
Gambrinus 1893 Brouerei Wädischwil
1956 Portier, Meilen Seestern
M.G. 15 1929 Sulzer, Winterthur Mouettes Genevoises 1941 LNM Grèbe

1953 Neueburg-Solothurn Nautilus 1966 BSG Romandie 2006 Mönchhof

 
Obersee 1952 Hensa 2013 privat
Obersee II 20 Hensa  
Rosenstadt 1979 Hensa  
Neptun 1693 Stadt Zürich +  

BüecherBearbeite

  • Max Pfister: Der Zürichsee; Verlag Paul Haupt Bern (1970)
  • Walter Höhn-Ochsner: Tierwelt in Zürcher Mundart und Volksleben; Züri (1976). ISBN 3-85865-037-4
  • Geschichte des Kantons Zürich; Werd Verlag. ISBN 3-85932-158-7

WeblinkBearbeite

AinzelnochwiisBearbeite

  1. Ortskunde, uf de Website vo de Gmaind Freiebach
  2. Website vo de STADTZÜRCHER SEEÜBERQUERUNG
  3. Zürichsee uf de Website vo de Boudiräktion vom Kanton Züri
  4. Guido Städler: Walensee-Schifffahrt/Linth-Schifffahrt; Mels 2012; S. 71-76. – Kurt Hunziker, Robert Knöpfel: Die Zürichsee- Schifffahrt; Zürich 2014; S. 31-32.
  5. Kurt Hunziker, Robert Knöpfel: Die Zürichsee-Schifffahrt; Zürich 2014; S. 47-48.
  6. Guido Städler: Walensee-Schifffahrt/Linth-Schifffahrt; Mels 2012; S. 96-101, 157-159.
  7. Nos parcours en bateau uf lafonderie.be
  8. Peter de Grote uf denederlanden.com
  9. Boten: Elvira & Sailboa uf veerdienstamsterdam.nl