Siders (uf französisch: Sierre, im frankoprovenzalische Tieläkt: Siérro [ˈʃiːrːo, ʃiːʀo]) isch e Munizipalgmeind und e Stadt im Kanton Wallis i der Schwiiz und der Houptort vom Bezirk Siders.

Siders
Wappe vo Siders
Wappe vo Siders
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Wallis (VS)
Bezirk: Sidersw
BFS-Nr.: 6248i1f3f4
Poschtleitzahl: 3960
UN/LOCODE: CH SRR
Koordinate: 607348 / 126736Koordinate: 46° 17′ 31″ N, 7° 32′ 2″ O; CH1903: 607348 / 126736
Höchi: 533 m ü. M.
Flächi: 19,2 km²
Iiwohner: i17'295 (31. Dezämber 2022)[1]
Website: www.sierre.ch
Siders vo Weschte gseh
Siders vo Weschte gseh

Siders vo Weschte gseh

Charte
Charte vo SidersLac de TseuzierLac de MoiryLac des DixKanton BärnBezirk ContheyBezirk EntremontBezirk EringBezirk EringBezirk LeukBezirk SitteBezirk VispBezirk Westlich RaronAnniviersChalais VSChippisCrans-MontanaGrôneIcogneLens VSMiègeSaint-Léonard VSSidersVenthôneVeyras VS
Charte vo Siders
w

Geografii

ändere

S Gmeindpiet vo Siders liit im Roonetal im middlere Wallis, zum gröschte Deil ufem Talbode beidsits vom Fluss. Uf der Nordweschtsyte si oberhalb am Bärghang d Gmeinde Veyras, Venthône, Crans-Montana und Lens. Uf der Südsyte chunt Siders a d Gmeindpiet vo Anniviers, Chippis, Chalais und Grône. S Taal uf liit obedra im Bezirk Leuk, ännet der Raspille, d Gmeind Salgesch. Bi der Raspille isch d Sproochgränze zwüschem französischsprochige Underwallis und em dütschsprochige Oberwallis. Uf der Südsyte vom Fluss ghört en Deil vom Pfynwald und dört drüber der höch Bärghang bis ufe an Bärggrat bi Le Couquelle au zu Siders. Us de Sytetäler chöme im Norde vier grösseri Bech vom Bärg bi Siders obenabe, näbe der Raspille au no d Sinièse, d Mondarèche und d Vanire; vo Süde münde d Navisence, der Bach usem Eifischtal, und d Rèche, wo bi Réchy obenabe chunt, i d Roone. Im ganze Gmeindbann vom Pfynwald bis Granges, wo öpe 12 Kilometer lang isch, gids nün Brugge über d Roone, zwei dervo sind für d Autobaan.

Näbem alte Zäntrum vo Siders sind usserhalb im Stadtpiet d Quartier und Dörfli Granges, Pont Chalais, Sous Géronde, Noes, Liddes, Villa, Goubing, Muraz und Raspille.

Gschicht

ändere

S eltischte Bouwärch voi Siders isch d Chappele vom Sankt Ginier us em früene Middelalter. Uf em Hügel Géronde, wo vom ene uralte Bärgsturz här chunt, stoot sid em 14. Johrhundert s Chloschter Géronde, wo hüt d Trappischdinne drin woone. Im Middelalter isch d Chaschtlanei Siders es bedütends regionals Zäntrum vom middlere Wallis gsi. Vo 1467 bis 1798 isch Siders eine vo de sibe Zände vo der Republik Wallis gsi. Im Mai 1799 isch s bi Siders zu der Schlacht im Pfynwald cho, wo d Franzose und d Truppe vo der helvetische Zentralregierig en Ufstand vo der Oberwalliser underdrückt hend. Sid 1815 ghört Siders mid em Wallis zu der Schwiiz.

Ane 1972 isch di früeneri Gmeind Granges wyter unde im Roonetal, wo sid em Middelalter au es alts Herrschaftszäntrum gsi isch, uf Siders ygmeindet worde.

Iwoner

ändere

Quella: Bundesamt für Statistik 2005[2]

Jaar 1850 1860 1870 1880 1888 1900 1910 1920
Iwoner 1150 1314 1596 1740 1642 2270 3637 4371
Jaar 1930 1941 1950 1960 1970 1980 1990 2000
Iwoner 5679 7144 8112 9739 12343 13050 14143 14317

Dr Üsländeraateil ischt 2010 bi 29,4 % glägu.[3]

Religion

ändere

77,8 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 6 % evangelisch-reformierti.[3]

Politik

ändere

Dr Ggmeindspresident va Siders ischt dr Pierre Berthod (Stant Oktober 2017).

Spraach und Tialäkt

ändere

Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 14317 Iwonru 74,8 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 12,6 % Titsch, 5,3 % Talienisch und 7,3 % anneri Spraache.[3]

Dr tradizionäll Tialäkt va Siders gcheert zum Frankoprovenzalisch.

Wirtschaft

ändere

Sid em Afang vom 20. Johrhundert hets z Chippis bi Siders e grossi Aluminiumschmelzi, wo zäme mid em ene Chraftwärch z underscht am Eifischtal bout worden isch und z Siders es Walzwärch betribt. Das Wärch isch vo der Aluminium Induschtri AG gründet worde. Sid 2000 het s der kanadische Firma Alcan ghört, sid 2011 der holländische Firma Constellium.

Bouwärch

ändere

Siders het es alts Zäntrum und au ussedra schöni historischi Gebäu, und drum zellt d Stadt zu der Gruppe vo de Ortsbilder, wo für d Schwiiz e nazionali Bedütig hend.[4]

Bilder vo Siders

ändere
ändere
  Commons: Sierre – Sammlig vo Multimediadateie

Fuessnoote

ändere
  1. Ständige Wohnbevölkerung nach Staatsangehörigkeitskategorie, Geschlecht und Gemeinde, definitive Jahresergebnisse, 2022. Bei späteren Gemeindefusionen Einwohnerzahlen aufgrund Stand 2022 zusammengefasst. Abruf am 5. September 2023
  2. Bundesamt für Statistik: Eidgenössische Volkszählung 2000: Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden 1850–2000. Bern 2005 (Online uf bfs.admin.ch (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.bfs.admin.ch, Date im Aahang (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[3] [4] Vorlage:Toter Link/www.bfs.admin.ch)
  3. 3,0 3,1 3,2 Bundesamt für Statistik: Regionalporträts 2012: Kennzahlen aller Gemeinden (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im Webarchiv)[5] [6] Vorlage:Toter Link/www.bfs.admin.ch, Mai 2012
  4. Di Ortsbilder vo nazionaler Bedütig i der Schwiiz