Hauptmenü ufmache
S AG im Lemma isch s offiziell Chürzel vom Kanton Aargau und wird bruucht, zum Verwächslige mit Yträäg vom Name Noiehof vermyde, wo öppis anders meined.

Noiehof (amtlich Neuenhof) isch e politischi Gmeind und ghört zum Bezirk Bade im Kanton Aargau i de Schwiiz.

Noiehof
Wappe vo Noiehof
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Aargau (AG)
Bezirk: Badew
BFS-Nr.: 4034i1f3f4
Poschtleitzahl: 5432
Koordinate: 667120 / 25530347.44518.32852412Koordinate 47° 26′ 42″ N, 8° 19′ 43″ O; CH1903: 667120 / 255303
Höchi: 412 m ü. M.
Flächi: 5.37 km²
Iiwohner: 8680 (31. Dezämber 2017)[1]
Website: www.neuenhof.ch
Sicht vo Wettige über d Limmet uf Noiehof

Sicht vo Wettige über d Limmet uf Noiehof

Charte
TurgiWürenlosDeutschlandKanton ZürichBezirk BremgartenBezirk BruggBezirk LaufenburgBezirk LenzburgBezirk ZurzachBaden AGBaden AGBellikonBergdietikonBirmenstorfEhrendingenEnnetbadenFislisbachFreienwilGebenstorfKillwangenKüntenMägenwilMellingen AGNeuenhof AGNiederrohrdorfOberrohrdorfObersiggenthalRemetschwilSpreitenbachStetten AGTurgiUntersiggenthalWettingenWohlenschwilWürenlingenWürenlosCharte vo Noiehof
Iber des Bild
w
Dialäkt: Aargauerdüütsch

Es lit östlich aaschlüssend a de Bezirkshauptort im Limmattal und isch met über 8'000 Iiwohner eini vo de iiwohnerriichschte Gmeinde im Bezirk.

GeografiiBearbeite

Noiehof lit uf ere Ebeni zwüsched em Hang vom Rüsler, da isch en Teil vom Heitersberg, und de Limmat. Nöcher be Bade lit inere Flussschlaufe no en grossi Überbauig wo au no zu Noiehof ghört, aber dur d Autobahn A1, en Hauptstross und de Fluss devo trennt isch, si heisst Webermühli und bildet es eignigs Quartier, d Damsau.

Vom Gmeindegebiet vo 537 Hektare sind 277 Hektare Wald und 142 sind überbaut. Di höchsti Stell isch mit 702 Meter uf em Kamm vom Heitersberg, di tüüfsti mit 360 Meter a de Limmat.

Nachbargmeinde sind Wettige im Norde, Würelos im Nordoste, Killwange im Südoste, Oberrohrdorf im Südweste, Fislisbach im Westen und Bade im Nordweste.

GschichtBearbeite

RömerziitBearbeite

Ufgrund vo Steibiele und anderne Gebruchsgegeständ wo mer i de Talsohle vom Härdli bis zu de Limmat gfunde hed vermueted mer, dass bereits i de Steiziit en Sidlig bestande hed. Di erschti relativ gnau möglichi Datierig vonere Besidlig isch dur die im Johr 1975 gfundne Reste vom ene römische Guetshof möglich worde. Dur Münze, wu mer gfunde hed, schätzt mer, das de Guetshof öppe zwüsched em Johr 50–100 baut und bewohnt worde isch.

Iifluss vom ChlosterBearbeite

Nach diverse Schenkige vo Land zu Gunste vom Chloster Wettige hend d Mönch, zum Teil met Hilf vo Liibeigene mehreri Höf bewirtschaftet und ufbauet, so gscheh am Fuess vom Badberg und spöter ide Chlosterrüti. Um 1200 isch denn en wiitere Hof uf de Ebeni bauet worde, de so genannti "nuiwe Hof". Am Aafang hend au det Mönch uf em Hof buuret, im 14. Joorhundert isch er a Liibeigeni verpachtet worde, die hend denn au di ersti chliini Sidlig bauet. 1393 isch denn s erscht mol de Name "Neuenhof" uftaucht. Bis zur Uuflösig vom Chloster 1841 isch Noiehof starch vom Chloster abhängig gsi und isch under de Herrschaft vom Abt gsi. Au wenns immer wider Striitigkeite geh hed, di eini hed dezue gfüert das för di böse "Burren" en Dorfoffnig erstellt worde-n-isch, isch Noiehof under de Herrschaft vom Abt ned schlecht gfahre, da so de Iifluss vom habsburgische und nocher eidgenössische Landvogt abgschwächt gsi isch.

DorfoffnigBearbeite

I dere Dorfoffnig gohts hauptsächlich drum wie das d Grichtbarkeit in Noiehof gregled gsi isch. So wird festgleit, dass alles was de Pfennig gwünne oder verlüre chan vom "Zwinggericht zu Neuenhof" under em Vorstand vo de Herre vo Wettige zrichte isch. Uusgno vo dere Grichtsbarkeit sind di "blütenden Wunden" und was under em "russigen Rafen", also Dihei passiert ebeso de Frevel und wer em andere an Hals goht und was uf de Landstross passiert, das alles isch vom Landvogt grichtet worde.

Endi vo de alte EidgenosseschaftBearbeite

Met em Endi vo de alte Eidgenosseschaft isch au de Iifluss vom Chloschter langsam aber sicher chliner worde. Am 16. März 1798 hed de Landvogt Rheinhardt d Freiheit vo de Buure usgrüeft und d Grafschaft Bade us de Untertanepflicht entloh. De Jubel und Begeisterig wo uf das abe under de Bevölkerig uusbroche isch hed ned lang aaghalte, da d Franzose, wo us Noiehof zwar offiziell en Gmeind gmacht hend und zum Kanton Bade dezue zellt hend, nocher d Gegend bsetzt hend. Mit dere Belagerig send d Zueständ schlimmer worde als under em Landvogt jemols gsi send. I dere unruhige Ziit hed Noiehof starch glitte und mehreri Höf send usgraubt und verbrennt worde.

Entwicklig bis hütBearbeite

 
s Schuelhus vo 1910 z Noiehof

Im Joor 1803 gründete Kanton Aargau isch d Entwicklig denn chli ruhiger worde. No lang sind bes uf es paar wenigi Handwerker alli Bewohner Buure und Tauner gsi. Noiehof isch lang es Buuredorf gsi. Bi de Spinnerei Wild isch - vis-à-vis vo de Wettiger Chloschterhalbinsle - scho im 19. Johrhundert e Sidlig entschtande, derte, wo hüt d Webermühli isch. S alti Dorf und Lüt in dere Sidlig hei aber numme wenig mitenand z due gha. D Schpannige sind bsunders dütlich worde, wo me am Aafang vom 20. Johrhundert es nois Schuelhuus hät welle baue. D Lüt vom alte Dorf hei Schuel bi sich welle ha, d Lüt vo de Spinnerei bi sich in de Nöchi. De Kompromiss isch gsi, dass d Schuel im 1910i uf freiem Fäld zwüschem Dorf und de Webermühli bauet worde-n-isch. In de letschte Joorzehnt hed sich dann au Industrie und Gwerb z Noiehof aagsidlet.
D Gmeindsversammlig vo Noiehof het, wi au de Iiwohnerrot vo Bade am 30. März 2010 de plante Fusion mit de Schtadt Bade zugschtimmt, wo uf de 1. Jänner 2012 het soll realisiirt werde. D Volksabstimmig het am 13. Juni 2010 schtattgfunde.[2] S Schtimmvolk vo Noiehof het de Fusion zwar dütlich zuegschtumme,[3] d Bevölkerig vo Bade het si aber knapp abglähnt.[4]

WappeBearbeite

Waagrecht teilt i de Farbe gelb (obe) und rot (unde), mit zwei foifzackige Sterne, emene rote (obe) und emene gelbe (unde).

 
Di Katholischi Chile vo Noiehof

ChileneBearbeite

Mer chan nümme gnau feststelle wenns di erschti Kapelle geh hed in Noiehof, mer weiss aber, dass a de Stell vo dere erste Kapelle 1705 d Josefskapelle baut worden isch. 1834 hed mer si erwiitered bevor mer si denn 1896 abgrisse hed, da mer de Platz för d Stroos brucht hed. De Platz wo si gstande-n-isch isch det wo hütt de ovali Chreisel vorem Posthorn isch.

Di neuromanischi katholischi Pfarrchile St. Joseph hed mer 1885 agfange baue und hed si 1890 gweiht. 1958 hed mer si, nach em damalige Gschmak usgnüechtere und velli vo de Malereie übermoled und Sitealtär entfernt. Vergrössered und di südöstlichi Sakristei unterchellered hed mer 1963, ebefalls denn isch d Usefassade renoviert worde. 1976 hed mer weder en Teil vo de alte Malereie restauriert. Im 2002 hed mer en Totalrenovation gmacht.[5]

BevölkerigBearbeite

Bevölkerigsentwicklig:[6]

Jahr 1850 1900 1930 1950 1960 1970 1980 1990 2000
Einwohner 394 872 1275 1986 4433 7164 7203 7707 7613

Am 31. Dezember 2017 hend 8680 Mensche in Neuenhof glebt, de Usländerateil isch met 46.6 % meh als doppelt so höch wie de kantonali Durchschnitt. Bi de Volkszählig 2000 sind 47,8 % römisch-katholisch, 21,8 % reformiert, 6,8 % christlich-orthodox und 8,8 % muslimisch gsi; 1,7 % händ anderi Glaubensrichtige aageh. Vo 73,8 % isch Düütsch d Hauptsproch gsi, 8,7 % Italienisch, 5,5 % Serbokroatisch, 2,0 % Türkisch, 1,9 % Albanisch, 1,3 % Spanisch, 0,9 % Französisch, 0,7 % Englisch.[7]

WeblinkBearbeite

FuessnoteBearbeite

  1. Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach Jahr, Kanton, Bezirk, Gemeinde, Bevölkerungstyp und Geschlecht (Ständige Wohnbevölkerung). In: bfs.admin.ch. Bundesamt für Statistik (BFS), 31. August 2018, abgerufen am 30. September 2018.
  2. http://www.neuenhofundbaden.ch/dokumentframe.htm (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im  (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im [http://wayback.web.archive.org/web/*/http://www.neuenhofundbaden.ch/dokumentframe.htm Webarchiv)[1] [2] Vorlage:Toter Link/www.neuenhofundbaden.ch Webarchiv]) (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im [http://wayback.web.archive.org/web/*/http://www.neuenhofundbaden.ch/dokumentframe.htm Webarchiv)[3] [4] Vorlage:Toter Link/www.neuenhofundbaden.ch]  (Site cha nüme abgrüeft wärde; Suche im [http://wayback.web.archive.org/web/*/http://www.neuenhofundbaden.ch/dokumentframe.htm Webarchiv)[5] [6] Vorlage:Toter Link/www.neuenhofundbaden.ch] Vorlage:Toter Link/www.neuenhofundbaden.ch abgruefe am 14. April 2010
  3. Abstimmungsprotokoll (Memento vom 11. Septämber 2014 im Internet Archive) neuenhof.ch (PDF-Datei) vom 13. Juni 2010
  4. Abstimmungsprotokoll Archivlink (Memento vom 10. Juni 2011 im Internet Archive) baden.ch (PDF-Datei) vom 13. Februar 2011
  5. Pfarrei Neuenhof: Lokalitäten Archivlink (Memento vom 13. Februar 2013 im Internet Archive)
  6. Bevölkerungsentwicklung der Gemeinden im Bezirk Baden Archivlink (Memento vom 25. Juli 2011 im Internet Archive), Statistischs Amt vom Kanton Aargau
  7. Gemeindeporträt Archivlink (Memento vom 8. Juli 2007 im Internet Archive), Statistischs Amt vom Kanton Aargau