Rätoromanischi Ortsnäme usserhalb vom Bündnerland


Di Rätoromanische Ortsnäme usserhalb vom Bündnerland vertailet sich naturgmäss a Tääler rund um s Bündnerland. Si findet sich zum Tail uf altem eemoligem rätoromanischem Sproochpiet, wie em Urseretaal, em Walesee und em obere Vinschgau (Südtirol). Dezue chömed no grösseri Städt und Wallfaartsort wie Zöri, Sanggale, Ainsidle, Feldkirch, Como und Mailand.

Zo de »echte« Exonym chömed no gleerti Schöpfige oder Entleenige. Si bitreffed vor alem Schwiizer Kantöö (z. B. Argovia för de Aargau oder Sursilvania und Sutsilvania för Obwalde und Nidwalde) und groossi Schwiizer Städt (z. B. Berna, Basilea, Genevra, Lucerna).

TessinBearbeite

Di rätoromanische Näme vom Kanton Tessin züchet sich entlang vom wichtige Vercheersweeg entlang em Fluss Tessin. Si wered bsunders im Surselvische bruucht.

Rätoromanisch Italienisch Ticines Tütsch
Lian,   Ligiaun?/i Lugano Lügan Lauwis
  Munt Schiember?/i Monte Ceneri Munt Scender  
  Giubiastg?/i Giubiasco Giübiasch Sibenäsch
  Blizuna?/i Bellinzona Belinzona Bällenz, Bällez
  Luorscha?/i Olivone    
  Iriel?/i Airolo Airö Eriels

UriBearbeite

Im Urnerland liged di maiste romanische Näme am wichtige Weeg öber de Gotthard. Au die Näme ghöred zum Surselvische.

Rätoromanisch Hochtütsch Urscheletitsch / Ürnertitsch
  Munt Avellin?/i Gotthard Gottert
  Val d'Ursera?/i Urserental Urscheletall
  Ursera?/i Andermatt Üf der Matt; Andermatt
  Cuolm d'Ursera?/i,   Alpsu?/i Oberalp Ouberalp
  La Scalina?/i Schöllenen Schellenä
  Caschanutta?/i Göschenen Geschenä
  Val da Fier?/i Maderanertal  
  La Punt?/i Amsteg  
  Val Silauna?/i Silenen Siilenä

Glarus, Schwyz, ZüriBearbeite

Nu wenigi Näme ghöred zum Glarnerland, si grenzed unmittelbaar as surselvische Sproochpiet. Zöri het verschidnig Näme: Turitg isch Surselvisch und Turi isch Engadinisch (Vallader & Putèr). De Name vo Ainsidle isch e Fortsetzig vo latiinisch Nostra Domina »Üsi Frau«.

Rätoromanisch Hochtütsch Schwyzertütsch
  Glaruna?/i Glarus Glaris
  Dialma?/i Elm Elmä
  Lembra?/i Limmeralp  
  Piz Russein?/i Tödi  
  Nossadunaun?/i Einsiedeln Äi(n)sidlä, Äiselä
  Turitg?/i,   Turich?/i,   Turi?/i Zürich Züri

Sanggale, VorarlbergBearbeite

S Piet um de Walesee isch relativ spoot germanisiert wore. Im Vorarlbergische het nume Feldkirch e romanische Name. Au die Näme sind Surselvisch. Nochem rätoromanische Dichter Ulrich Campell het de Walgau uf Romanisch Vutruschauna oder   Val Druschauna?/i ghaisse.

Rätoromanisch Hochtütsch Schwyzertütsch
  Sogn Gagl?/i St. Gallen Sanggale
  Lag Rivaun?/i Walensee Walesee
  Riva?/i Walenstadt Walestadt
  Vetten?/i Vättis  
  Faveras?/i Pfäfers Pfëëfers
  Sogn Pieder?/i Feldkirch Fealdkirch, Vêalkl

TirolBearbeite

S Tirol isch de direkti Fortloifer vom Engadin. D Näme wered im Vallader brucht und konzentrieret sich um Ortschafte im obere Inntal und im Paznauner Tal. Denebet het au Innschbrugg e Name und s Bad Hall, wo grad bi Innschbrugg litt.

Rätoromanisch Hochtütsch Tielekt
  Cutüra?/i Galtür  
  Pozignun?/i Paznaun  
  Ischla?/i Ischgl  
  Chas-chada?/i Gstalden  
  Spescha?/i Spiss  
  Danuder?/i Nauders  
  Fuond?/i Pfunds  
  Damaist?/i Imst  
  Puntina?/i Innsbruck Innschbrugg
  Alla?/i Hall  

Vintschgau, SüdtirolBearbeite

Romanischi Näme im bairischsproochige Vintschgau wered entweder im Vallader oder im Tielekt vo Müstair bruucht.

Rätoromanisch Hochtütsch Italienisch Tialekt
  Vnuost?/i Vintschgau Val Venosta
  Adisch?/i Etsch Adige
  Barbusch?/i Burgeis Burgusio
  Schlingia?/i Schlinig Slingia
  Schlü?/i Schleis Clusio
  Damal?/i Mals Malles Venosta
  Tuor?/i Taufers Tubre
  Ravera?/i Rifair Rivaira
  Chalavaina?/i Calven  
  Laad?/i Laatsch Laudes
  Gluorn?/i Glurns Glorenza
  Schludern?/i Schluderns Sluderno
  Spondina?/i Spondinig Spondigna
  Stielva?/i Stilfs Stelvio
Maraun,   Maran?/i Meran Merano
Bulsaun,   Bulsan?/i Bozen Bolzano Poutsen (poutsn̩)

Veltlin, ChiavennaBearbeite

D Näme vom Veltlin sind entweder Vallader oder Putèr.

Rätoromanisch Italienisch Lombardisch Tütsch
  Vuclina?/i Valtellina Valtulina Veltlin (im Tialäkt: Vältlin)
  Luin da Buorm?/i Livigno Livìgn Luwin
  Buorm?/i Bormio Burmi Worms im Veltlin
  Tiraun?/i Tirano Tiràn Tiran
  Sonder?/i, Sunder Sondrio Sundri Sünders
  Clavenna?/i Chiavenna Cjavèna Cleven (im Tialäkt: Chlääve)
  Plür?/i Piuro Piùr Plurs

Italie: Anderi OrtBearbeite

E ppar gösseri italienischi Städt hen au romanischi Näme. Im Tielekt vo Müstair werd au en aigne name vom Val Camonica bruucht.

Rätoromanisch Italienisch Lombardisch Tütsch
  Com?/i Como Comm Chum
  Milaun?/i, Milan Milano Milan Mailand
  Val Chamuongia?/i Val Camonica Al Camònega  
  Vnescha?/i Venezia -- Venedig